लो-फॅट आहार गैरसमज आणि वाढता हृदयविकार

लो-फॅट आहाराचा गैरसमज आणि वाढता हृदयविकाराचा धोका

फक्त लो-फॅट आहार घेतल्याने हृदयविकारापासून संरक्षण होते, असा समज अनेक वर्षांपासून समाजात रूढ आहे. मात्र हा समज अपूर्णच नाही तर अनेकदा धोकादायक ठरतो. आजही कोट्यवधी लोक हीच चूक करत आहेत आणि नकळत आपल्या हृदयाला जोखमीमध्ये टाकत आहेत. शरीराने सडपातळ दिसणे म्हणजे आरोग्य उत्तम आहे, असे गृहित धरले जाते; परंतु वास्तवात आरोग्याची स्थिती यापेक्षा खूप खोल आणि गुंतागुंतीची असते.

वैद्यकीय अनुभव सांगतो की वजन कमी असणे किंवा शरीर बारीक असणे ही चांगल्या आरोग्याची हमी नाही. नियमित चालणे, कमी तेलाचा आहार, पारंपरिक ‘हेल्दी’ समजले जाणारे रोटी-भाजी-भात यांचे पालन करूनही अनेक लोकांमध्ये कोलेस्ट्रॉल वाढलेले आढळते. काहींची साखर बॉर्डरलाईनवर असते, तर काहींच्या धमन्यांमध्ये हळूहळू प्लॅक साचायला सुरुवात झालेली असते. ही प्रक्रिया सुरुवातीला लक्षणांशिवाय घडते, त्यामुळे धोका अधिक वाढतो.

हाय कोलेस्ट्रॉल आणि हृदयविकार यांचा थेट संबंध आहे. रक्तातील एलडीएल म्हणजेच ‘वाईट कोलेस्ट्रॉल’ वाढले की ते धमन्यांच्या भिंतींवर साचू लागते. जसे पाण्याच्या पाईपमध्ये कचरा साचून मार्ग अरुंद होतो, तसेच धमन्यांमधील रक्तप्रवाह कमी होतो. कालांतराने हा प्लॅक वाढत जातो, हृदयापर्यंत पोहोचणारा ऑक्सिजन कमी होतो आणि एखाद्या क्षणी हा प्लॅक फुटून त्या ठिकाणी गुठळी तयार होते. हाच क्षण बहुतेक वेळा हृदयविकाराचा मुख्य कारण ठरतो.

मात्र दिलासादायक बाब म्हणजे योग्य आहारामुळे ही प्रक्रिया मंदावता येते, थांबवता येते आणि काही प्रमाणात उलटही करता येते. यासाठी फक्त चरबीपासून दूर पळणे पुरेसे नाही, तर कोणती चरबी शरीरासाठी उपयुक्त आहे आणि कोणती अपायकारक आहे, हे समजणे गरजेचे आहे. उदाहरणार्थ, लसूण हा हृदयाच्या आरोग्यासाठी अत्यंत फायदेशीर मानला जातो. त्यामधील ‘अ‍ॅलिसिन’ हे घटक रक्तवाहिन्या सैल करतात, रक्ताभिसरण सुधारतात आणि वाईट कोलेस्ट्रॉल कमी करण्यास मदत करतात. मर्यादित प्रमाणात लसूण सेवन केल्याने रक्तदाब आणि ट्रायग्लिसराइड्स नियंत्रणात राहू शकतात.

त्याचप्रमाणे घरच्या घरी तयार केलेले दही आणि इतर आंबवलेले पदार्थ हृदयासाठी उपयुक्त ठरतात. हे पदार्थ आतड्यांमधील चांगल्या जिवाणूंचे संतुलन राखतात, शरीरातील सूज कमी करतात आणि चयापचय सुधारतात. आतड्यांचे हे आरोग्य थेट धमन्यांमधील प्लॅक निर्मितीवर परिणाम करते. याउलट, बाजारात मिळणाऱ्या गोड आणि प्रक्रिया केलेल्या प्रोबायोटिक पेयांमुळे अतिरिक्त साखरेचा भार वाढतो.

बदाम, अक्रोड, अलसी, चिया बिया यांसारखे नट्स आणि सीड्स देखील हृदयासाठी लाभदायक आहेत. यामधील फायबर, व्हिटॅमिन ई आणि ओमेगा फॅटी अ‍ॅसिड्स धमन्या मजबूत करतात आणि रक्तप्रवाह सुरळीत ठेवतात. आवळा हा व्हिटॅमिन सीचा समृद्ध स्रोत असून तो फ्री रॅडिकल्स निष्क्रिय करून धमन्यांतील सूज आणि नुकसान कमी करतो. नियमित आवळ्याच्या सेवनामुळे चांगले कोलेस्ट्रॉल वाढण्यास आणि रक्तदाब नियंत्रित राहण्यास मदत होते.

या सर्व अन्नपदार्थांमध्ये एक共 समान गोष्ट आढळते—यामध्ये हेल्दी फॅट्स असतात आणि साखरेचे प्रमाण जवळजवळ शून्य असते. प्रत्यक्षात हृदयविकाराचे मूळ कारण चरबी नसून साखर आणि रिफाइंड कार्बोहायड्रेट्सचे अति सेवन आहे. भारतात बालपणापासून ‘तेल कमी खा’ असे शिकवले जाते, मात्र साखर आणि कार्बोहायड्रेट्सकडे दुर्लक्ष होते. परिणामी, मोठ्या प्रमाणावर लोक प्रीडायबेटिक किंवा डायबेटिक अवस्थेत आहेत आणि त्यांना याची जाणीवही नसते.

म्हणूनच हृदयाच्या आरोग्यासाठी आहाराचा पाया केवळ लो-फॅट संकल्पनेवर नसावा, तर संतुलित प्रथिने, हेल्दी फॅट्स आणि कमी साखर यावर आधारित असावा. योग्य माहिती आणि समजुतीतून स्वीकारलेली जीवनशैलीच दीर्घकाळ हृदय निरोगी ठेवू शकते.